Η πρόληψη της ουσιοεξάρτησης ξεκίνησε στην Ελλάδα στα μέσα της δεκαετίας του 1980 με την πιλοτική εφαρμογή των πρώτων προγραμμάτων πρόληψης στο πλαίσιο της προαγωγής και αγωγής υγείας από την Ψυχιατρική Κλινική του Πανεπιστημίου Αθηνών και στη συνέχεια από το ΕΠΙΨΥ. Παράλληλα, άρχισαν να αναπτύσσονται σε τοπικό επίπεδο πρωτοβουλίες με στόχο την πρόληψη των εξαρτήσεων (όπως, για παράδειγμα, στην Πάτρα με την Κίνηση «Πρόταση»), ενώ το 1995 ξεκίνησε η πρώτη συστηματική προσπάθεια για την πρόληψη σε εθνικό επίπεδο από τον ΟΚΑΝΑ, με τον σχεδιασμό και την ίδρυση των πρώτων Κέντρων Πρόληψης, μεταξύ των οποίων και το Κέντρο Πρόληψης Ζωγράφου.
Σήμερα, η πρόληψη στη χώρα μας υλοποιείται κυρίως από το πανελλαδικό δίκτυο των 75 Κέντρων Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας, τα οποία έχουν ιδρυθεί στη βάση της συνεργασίας της Τοπικής Αυτοδιοίκησης με τον ΟΚΑΝΑ και πλέον λειτουργούν υπό την εποπτεία του Εθνικού Οργανισμού Πρόληψης και Αντιμετώπισης των Εξαρτήσεων (Ε.Ο.Π.Α.Ε.), σύμφωνα με το ισχύον θεσμικό πλαίσιο. Αποτελούν ένα αποκεντρωμένο δίκτυο υπηρεσιών πρώτης γραμμής με στόχο την ενίσχυση των τοπικών κοινωνιών για την πρόληψη κάθε μορφής εξάρτησης, συμπεριλαμβανομένων των εξαρτήσεων από νόμιμες ουσίες, όπως ο καπνός και το αλκοόλ, καθώς και από σύγχρονες εξαρτητικές συμπεριφορές, όπως η προβληματική χρήση του διαδικτύου και η ενασχόληση με τα τυχερά παιχνίδια. Παράλληλα, προάγουν την ψυχοκοινωνική υγεία των πολιτών μέσα από δράσεις ενημέρωσης, ευαισθητοποίησης και εκπαίδευσης.
Μέσα από θεσμικές συνεργασίες με το Υπουργείο Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού και το Υπουργείο Εθνικής Άμυνας, καθώς και με τη χρηματοδότηση του Υπουργείου Υγείας και του Υπουργείου Εσωτερικών (μέσω των Κεντρικών Αυτοτελών Πόρων), τα Κέντρα Πρόληψης προσφέρουν υψηλού επιπέδου υπηρεσίες πρόληψης και προαγωγής της ψυχοκοινωνικής υγείας, οι οποίες έχουν αναγνωριστεί τόσο σε ευρωπαϊκό επίπεδο όσο και από τις τοπικές κοινωνίες στις οποίες δραστηριοποιούνται.
Στα Κέντρα Πρόληψης εργάζονται επιστήμονες από διαφορετικά πεδία των κοινωνικών επιστημών, όπως ψυχολόγοι, κοινωνικοί λειτουργοί, κοινωνιολόγοι οι οποίοι σχεδιάζουν και υλοποιούν παρεμβάσεις βασισμένες στις αρχές της πρόληψης, της αγωγής υγείας και της ενδυνάμωσης της κοινότητας. Το έργο των Κέντρων Πρόληψης αξιολογείται και υποστηρίζεται από τον Εθνικό Οργανισμό Πρόληψης και Αντιμετώπισης των Εξαρτήσεων (Ε.Ο.Π.Α.Ε.), ενώ τα σχετικά στοιχεία καταγράφονται στο πλαίσιο του εθνικού συστήματος παρακολούθησης και τεκμηρίωσης των εξαρτήσεων.
